AI-soevereiniteit

‘Als we nu niet handelen, wordt de beslissing voor ons gemaakt’

DeepL-topman Stefan Mesken waarschuwt: wie AI-soevereiniteit niet serieus neemt, verliest straks elke zeggenschap.

door Eveline Meijer, beeld Adobe Firefly / Dimitry de Bruin

Digitale soevereiniteit geeft je de vrijheid om je eigen pad te vormen in ieder domein. Dat is de stelling van Stefan Mesken, Chief Scientist bij het Europese AI-bedrijf DeepL. Dat is niet alleen van belang om in controle te blijven over je data. “De vraag is of wij als Europeanen een actieve rol gaan nemen en medebepalen waar AI-technologie naartoe gaat.”

Digitale soevereiniteit is een hot topic, maar dan vooral in relatie tot data- en cloudmanagement. Maar het raakt zoveel meer dan alleen dat, vindt Mesken. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van AI, waar DeepL zelf ook actief in is. “Zeker op het gebied van AI vinden veel ontwikkelingen plaats. Zonder soevereiniteit hebben wij geen zeggenschap in hoe die ontwikkelingen precies verlopen.”


Onwenselijk, meent Mesken, omdat Europa andere waarden heeft dan niet-Europese landen. Als voorbeeld noemt Mesken privacy. “Amerikaanse bedrijven hebben fundamenteel andere privacywaardes dan Europese bedrijven. Dat is een cultureel ding. Beide kanten zijn te begrijpen en hebben hun eigen voor- en nadelen. Maar er zit een duidelijk verschil in hoe we naar privacy kijken.”


Dat geldt ook voor AI. Denk aan hoe we willen dat de technologie gebruikt wordt en in welke gebieden die moet uitblinken. "Ofwel geven we deze beslissingen naar eigen wens vorm, of we vertrouwen er blindelings op dat iemand anders ze neemt. Dat laatste heeft op de lange termijn nog nooit in ons voordeel gewerkt."

Amerikaanse bedrijven hebben fundamenteel andere privacywaardes dan Europese bedrijven.

Infrastructuur en talent

Soevereiniteit is daarnaast direct verbonden met het behoud van talent, zegt Mesken. Zonder mensen is er immers ook geen AI-ontwikkeling. “Ik denk dat we op dat gebied tegelijkertijd in een geweldige en enorm risicovolle situatie zitten”, zegt Mesken. “Het goede nieuws is dat we in Europa geweldige universiteiten hebben en er veel getalenteerde mensen zijn. Maar veel van die getalenteerde mensen werken niet voor Europese bedrijven.”

Hij stelt dat dit vooral te maken heeft met een gebrek aan kansen. Er zijn simpelweg niet genoeg bedrijven die aan AI werken, en daarmee niet genoeg banen om het talent binnen Europa te houden. “Daarom is het heel belangrijk dat we mensen valide alternatieven bieden, door te zeggen dat de technologie die we maken ook binnen Europa blijft. Ook als intellectueel eigendom.”

Intellectueel eigendom

Dat is ook voor de toekomst belangrijk: uiteindelijk beginnen alle ontwikkelingen met mensen. Gelukkig is er nog geen man overboord, denkt Mesken. De huidige golf van generatieve AI zit nog in een relatief vroeg stadium, wat volgens de DeepL-topman betekent dat partijen nog een kans hebben om aan de top mee te doen. “Maar het is onduidelijk of dat in de toekomst zo blijft. Kijk naar de chipfabrikanten: als je in dat veld nu een topbedrijf wil beginnen, kun je ook niet van voor af aan beginnen. Dan moet je intellectueel eigendom van ergens anders inbrengen.”

"Daar zijn we nog niet met AI. Ontwikkelingen gaan nu zo snel dat eerdere ervaringen niet lang relevant blijven. Maar dat verandert op een gegeven moment. Dan heb je óf het intellectuele eigendom aan boord, óf je vertrouwt op iemand anders om dat voor je te doen."

Soevereiniteit in de toekomst

Hoe de discussie rond soevereiniteit zich in de toekomst gaat ontwikkelen, is nog maar de vraag. “Ik hoop dat AI-soevereiniteit over vijf jaar nog steeds heel serieus genomen wordt. Maar ik weet niet zeker of dat ook zo is”, zegt Mesken. "Of we nemen AI-soevereiniteit de komende jaren serieus en investeren in het beheersen en ontwikkelen ervan. Of we riskeren dat we over een paar jaar überhaupt niets meer te beslissen hebben."

In zijn ogen wordt er nu vooral veel over soevereiniteit gepraat, wat hij zorgwekkend vindt. “Ik zie nog weinig actie waarmee soevereiniteit praktijk wordt. We moeten nu echt een actieve beslissing maken. Als we dat niet doen, wordt de beslissing voor ons gemaakt.”

Hoe pakt DeepL het aan?

DeepL zelf is een Duits bedrijf. Maar hoe soeverein is het zelf eigenlijk? Het bedrijf heeft zijn eigen datacenters gebouwd en heeft veel in eigen beheer. “We zijn eigenaar van de gehele stack. Van de trainingsdata die we gebruiken tot de modelarchitectuur waar we op trainen. Dat is een zeer complexe operatie, maar het betekent ook dat we controle hebben over elk individueel onderdeel van de stack. We kunnen onze productontwikkeling in elke richting sturen die we willen.”


Tegelijkertijd ontkomt ook DeepL niet aan Amerikaanse dienstverlening: het bedrijf heeft een samenwerking gesloten met AWS. “Amerikaanse klanten willen hun data juist in de VS hebben staan. En er is vraag naar lagere latency, wat betekent dat we onze compute-mogelijkheden dichter naar onze klanten moeten brengen”, legt Mesken die beslissing uit tijdens het gesprek met AG Connect.


Eind maart  werd echter duidelijk dat AWS vanaf 27 maart een subprocessor is van DeepL. Dat betekent dat vertaaldata ook via de infrastructuur van Amazon verwerkt worden. Die nieuwe voorwaarden gelden wereldwijd. Dus ook in Europa. Een woordvoerder van DeepL wijst op het snelgroeiende klantenbestand in Azië en de VS, waarvoor het bedrijf "een next-generation hybride cloudstrategie implementeert die onze vertrouwde datacenters in de EEA combineert met aanvullende cloudbronnen van AWS".

Hoe dat dan zit in relatie tot soevereiniteit, daar komt geen antwoord op. Wie meer informatie wil, kan contact opnemen met hun verkoopvertegenwoordiger of het supportteam.

Eveline Meijer is freelance techjournalist.